Public Works Department of Maharashtra MB recording related Guidelines

Public Works Department of Maharashtra
मोजमाप नोंदवही (MB) संबंधित मार्गदर्शक तत्त्वे

महाराष्ट्र सार्वजनिक बांधकाम विभागातील मोजमापे घेण्याबद्दलचे आणि मोजमाप नोंदवह्या विभागीय कार्यालयात सादर करण्यासंबंधी संबंधित अधिकाऱ्यांनी खालील नियमांचे पालन करावे.

मोजमापाच्या प्रत्येक संचाची सुरुवात महाराष्ट्र सार्वजनिक नियम पुस्तिका १९८४ मधील परिशिष्ट २४ नियम क्रमांक ८ अन्वये करावी.

परिशिष्ट २४ मधील नियम क्रमांक ८ खालीलप्रमाणे:

१) केलेल्या कामांच्या बिलांच्या बाबतीत

1. प्रथम आणि सर्वात महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे MB जारी करण्याची तारीख.
2. कोणत्याही मोजमापाची नोंद करण्याची तारीख MB जारी करण्याच्या तारखेपूर्वीची नसावी.
3. प्रत्येक मोजमाप पुस्तकात १०० पृष्ठे असतात आणि ती वरच्या उजव्या कोपऱ्यात क्रमांकित असतात.
4. MB वर कोणतेही काम रेकॉर्ड करण्यासाठी प्रथम खालील तपशील लिहावेत:
   • कार्यालय: ज्या विभागात काम चालू आहे
   • कामाचे नाव:
   • एजन्सी: कंत्राटदाराचे नाव / सोसायटीचे नाव इ.
   • प्राधिकरण: कार्य आदेश क्रमांक
   • वर्क ऑर्डरची तारीख:
   • स्थिती: कामाच्या ठिकाणी
5. MB मधील प्रत्येक नवीन प्रवेशासाठी वरील तपशील लिहावेत आणि पूर्वीच्या मोजमापांचा संदर्भ द्यावा.
6. कोणतेही काम नोंदवताना रोजच्या कामाची प्रगती म्हणून लिहिणे अपेक्षित आहे.
7. जे मोजमाप काम पूर्ण झाल्यानंतर लपलेले असेल ते Record Entry म्हणून घ्यावे.
   उदाहरण (संरचनेच्या पायासाठी):
   1. पायासाठी उत्खनन
   2. पायासाठी P.C.C
   3. R.C.C. साठी स्टील
   4. सबस्ट्रक्चरचे कॉंक्रिटिंग (जमिनीखाली)
   5. बॅक फिलिंग
8. सर्व मोजमाप लिहिल्यानंतर स्वाक्षरीसह ‘Measured and recorded by me on site’ लिहावे.
9. कामाच्या सुरुवातीला पहिल्या बिलाची नोंद फर्स्ट रनिंग अकाउंट बिल (Ist R.A. Bill) असे शीर्षक असावे. काम पूर्ण झाल्यानंतर पूर्ण देयकाचे बिल ‘अंतिम बिल’ असे शीर्षक असावे.
10. R.A. बिलामध्ये वस्तूंचे प्रमाण स्पष्टपणे ‘एकूण अद्ययावत प्रमाण’, ‘पूर्वी दिलेली रक्कम’ आणि ‘मागील अदा करावयाची रक्कम’ असे तपशीलवार असावे.
11. रेकॉर्डिंगसाठी एकापेक्षा जास्त MB वापरले असल्यास त्याचा संदर्भ (MB क्रमांक, पान क्रमांक) लिहावा.

२) सामग्रीच्या पुरवठ्याच्या बिलांच्या बाबतीत

• पुरवठादाराचे नाव
• त्याच्या कराराचा किंवा आदेशाचा क्रमांक व तारीख
• पुरवठ्याचे प्रयोजन

मोजमापांची शक्यतो इंग्रजीमध्ये नोंद करण्यात यावी. “आतील बाबी किंवा क्षेत्र” या नोंदीबाबत मोजमाप नोंद करणाऱ्या अधिकाऱ्यांनी तारखेनिशी सही करून स्वतःचे नाव टाकणे अपेक्षित आहे.

गोषवारा खालीलप्रमाणे नोंदवावा

Tender SR No	Item description	Tender quantity	Unit	Qty prev Paid	Qty Now to be paid	Total quantity upto date	Rate	Amount
							F.R.
							P.R.

1. गोषवाऱ्याची नोंद पूर्ण झाल्यावर कंत्राटदाराची सही घेणे इष्ट आहे. अंतिम मोजमापाच्या बाबतीत कंत्राटदारास लेखी अधिसूचना देऊन त्याची सही व शिक्का घ्यावा.
2. बिलाचा गणितीय हिशोब उपविभागीय लेखापालाकडून प्रमाणित करून घ्यावा.
3. मोजमाप नोंद करणाऱ्या अधिकाऱ्यांनी (कनिष्ठ अभियंता / शाखा अभियंता / सहाय्यक अभियंता श्रेणी-२) हिशोब स्वतः केल्याचे प्रमाणित करावे.
4. उपविभागीय अधिकाऱ्यांनी गोषवारा व सह्या पूर्ण झाल्याची खात्री करूनच बिल विभागीय कार्यालयात सादर करावे.

वरील ४ मुद्यांसाठी खालीलप्रमाणे तक्ता जोडावा

Arithmetically checked by me	Measurements recorded in this bill are accepted to me	Abstract Prepared by me	Abstract Checked by me
(SDC) A.B.Cat	(Contractor) D.E.Fish (Stamp)	(JE/Sect Engg/AE-2) G.H.Icecream	(SDO/SDE/AE-1) J.K.Lion

५) जर काही आयटम कार्यान्वित झाले नाहीत तर “आयटम कार्यान्वित नाही” असे लिहावे.

काही महत्त्वाचे मुद्दे

• ओव्हररायटिंग करू नये. रद्द केलेल्या भागावर सही करावी.
• व्हाइटनर किंवा इंक रिमूव्हर वापरू नये.
• फक्त इंक पेनचा वापर करावा.
• चुकीची पाने “Cancelled” असे लिहून रद्द करावीत आणि खाली सही करावी.
• MB ची पाने फाडू नये, खराब करू नये किंवा डाग लावू नये.

R.C.C. Footing साठी मोजमाप पद्धती

दिनांक १८-४-१९६४ च्या परिपत्रकानुसार खालील मार्गदर्शक तत्त्वे:

फूटिंगच्या प्रिझमॉइड भागाच्या आयतनासाठी प्रिझमॉइडल फॉर्म्युला वापरावा.

Volume of Prismoid = (A₁ + A₂ + 4M) × h / 6

• A₁ = bottom surface चे क्षेत्रफळ
• A₂ = top surface चे क्षेत्रफळ
• M = A₁ आणि A₂ च्या मध्यभागी असलेल्या पातळीचे क्षेत्रफळ (गणितीय सरासरी नव्हे)
• h = A₁ आणि A₂ मधील उंची

उदाहरण:

Base length = 4 m, Base width = 3 m → A₁ = 12 m²
Top length = 2 m, Top width = 1 m → A₂ = 2 m²

M = ½(4+2) × ½(3+1) = 3 × 2 = 6 m²

सरासरी क्षेत्रफळ (12+2)/2 = 7 m² ≠ M = 6 m²

प्रिझमॉइडखालील चौकोनी किंवा आयताकृती भागाचे आयतन स्वतंत्रपणे L × B × H ने काढावे.

टेंडरसाठी महत्त्वाची नोंद: प्रिझमॉइडल फॉर्म्युलाने मिळणारे प्रमाण ट्रॅपेझॉइडल फॉर्म्युलापेक्षा कमी असते. टेंडरमध्ये स्पष्ट फॉर्म्युला नमूद नसल्यास कंत्राटदार ट्रॅपेझॉइडल फॉर्म्युलाची मागणी करू शकतात. अशा दाव्यांपासून व ऑडिट आक्षेप टाळण्यासाठी आयटमच्या ‘Mode of Measurement’ मध्ये फॉर्म्युला स्पष्टपणे नमूद करावा.